www.tandavnews.com
Fact ~ In search of truth
Mulberry

पोखरामा चौताराको विनाश

hima aus

सुनील उलक
पोखरा, ताण्डव न्यूज ।

पोखरा साँच्चै कति वर्ष पुरानो हो वा यहाँको वस्ति विकास कहिलेबाट भएको हो भन्ने कुनै एकिन ऐतिहासिक तथ्य भेटिदैन ।

यहाँका भूगोलविद्हरू तथा इतिहासकारहरू गहिरिएर अध्ययन गरेको भेटिदैन । तर पनि हामी पोखरा नामले नै अनुमान गर्न सक्छौ, यो कुनै पोखरीको कारणले नै बन्न गएको होला भन्ने ।

Batas

भूगोलविद् टोनी हेगनले पहिलो पटक पोखराको अध्ययन गरेका थिए । त्यसपछि भूगोलविद् हर्क गुरूङले २०१९ भदौ देखी २०२० को बैशाखसम्म पोखराको विस्तृत अध्ययन गरेका थिए । टोनी हेगन तथा हर्क गुरूङ दुवैको एउटै निश्कर्ष थियो । पोखराको उत्पती अन्नपूर्ण क्षेत्रमा भएको ठूलो भूस्खलन पछि सेती नदिको बहाव रोकिन गई बनेको ताल फुटेपछि आएको बाढीले यस क्षेत्र जलमग्न भएको थियो ।

यो बाढीले पोखरामा थुप्रै ठूला–ठूला ढङ्गाहरु बगेर आएका थिए । यसै मध्यको एक पृथ्वीनारायण कलेजको हाता भित्र देख्न सकिन्छ । यस ढुङ्गाको पिधँमा स्थापना गरिएको भीमकाली पराजुलीहरुको देवी हुन् । पराजुलीहरुले पाएको विर्तामा भीमकालीको स्थापना गरेपछि भीमकाली पाटन नामाकरण भएको हो ।

पछि यहाँ जम्मा भएको पानी विस्तारै बगेर बनेको समथल भूभागमा केही वर्ष पछि घाँस र रुखहरु उम्रन थालेपछि क्रमश वस्ति योग्य हुन थाल्यो ।

२०६७ मा पेरिस डिडरोट युनिभर्सिटीका प्रोफेसर मोनिक फोर्टले अर्को अध्ययन थाले । जसले प्रमाणित गरिदियो, कि पोखरा ठूलो प्राकृतिक विपद् पछि बनेको वस्ति हो । उनको अध्ययनले पोखरा उपत्यकामा ११८५, १३१२ असार ५ तथा १४०२ मा तीन ठूला भूकम्प आएको थियो ।

१३१२ को भूकम्पको कारण सेती नदिको बहाव रोकिन गए पछि बनेको ताल फूटेर आएको बाढीले ल्याएको करिव ९ क्यूविक किलोमिटर लेदो माटो तथा ढुङ्गा सहितको बिशाल पानीको भण्डार यस क्षेत्रमा थुप्रिन गएर यहाँ ४० मीटर सम्मको गहिराइ भएको ठूलो ताल बनेको थियो । कति समयसम्म ताल रहिरहेको ज्ञात हुन नसके पनि सो पानी बिस्तारै बहदै गएपछि हर्क गुरूङका अनुसार भाराभुरे देखी दोभानसम्मको करिव ४८ किलो मिटर लामो भूभाग बनेको थियो ।

साथै यस क्षेत्रको जमिनी धरातलको मापन गर्दा २८०० फिटको अन्तर बनेको थियो । जसले गर्दा पानी सहजै बग्न गएको अनुमान गर्न सक्छौं ।

चौधौं शताब्दीमा लमजुङबाट घलेहरूको पोखरा प्रवेश भएको भनिदा पोखराको नामाकरण नै भएको थिएन । तर यस क्षेत्रमा रहेको पानीको ठूलो ताल सुकिसकेको थियो । कास्की र वरपरका डाँडाकाँडामा भुरेटाकुरे मुखिया तन्त्र सुरू हुँदै बिस्तारै मगरहरूको राज्य शुरू भयो, यसपछि घलेहरूले राज्य गरे त्यसपछि खानहरूले राज्य गरे ।

classic tech

यिनै खानहरूमा कुलमण्डन खान (शाह)को समयमा वि.सं. १५६२ जेठ ३१ मा लोमाथाङ नजिकै केन्द्र बिन्दु भएर गएको झण्डै ८.६ रेक्टर स्केलको भूकम्पले नेपालको एक तिहाइ जनसंख्याको मृत्यु भएको थियो । यहीँ भूकम्पले यहाँको जमिनको धरातलमा परिवर्तन आयो । यस पछि कुलमण्डन शाहले यस स्थानमा गाई पालनको सुरूवात गरे तर मानव वस्तिको सुरूवात भने हुन सकेन । साथै, गाईपालनको लागि ठूला–ठूला चौर र चौतारा बनाउने पहिलो सुरूवात पनि यही बेला भयो ।

पोखरा उपत्यकामा औलोको प्रकोप बढी भएको हुँदा मानव वस्ति बढ्ने क्रममा पनि गर्मीबाट जोगिन धेरै चौतारा बन्ने क्रम बढ्यो । साथै हिन्दू आख्यानहरूको सहारा लिदैँ वरपिपल सँगै रोपेर चौतारा बनाउने क्रम पनि बढ्यो । मालेपाटन, पस्र्याङ, बैदाम क्षेत्रमा आँपको बोटहरू अत्यधिक रोपिए । सिमलचौरमा सिमलका अत्यधिक सिमलको रूखहरू रोपिए । यसरी विभिन्न रूखहरू रोपिए साथमा चौताराहरू पनि बने । यसरी १५ आंै शताब्दीमा शुरू भएको यो क्रम १९ औं शताब्दीको मध्य सम्म ब्यापक भयो । तर पछि चौतारा बनाउने होइन मास्ने क्रमको सुरूवात भयो ।

पोखरामा चौतारा मास्ने क्रमको सुरुवात पोखरामा स्थापित सलाई फ्याक्ट्रीबाट भएको थियो । वरपिपलका चौतारा काटिएनन् तर सिमलका रूखहरू निकै काटिए त्यसबेला । सिमलचौरका सिमल पुरै काटिए । बरपिपलका चौतारा पञ्चायतकालबाट काटिन थालेको हामी पाउछौ । पोखरामा कति चौताराहरू थिए भन्ने एकिन तथ्य भेटिदैन तर नेपालमा सबैभन्दा बढी चौताराहरू पोखरामा थिए भन्ने स्पष्ट प्रमाणहरू भेटिन्छ । पोखराको प्रमुख चौताराहरुमा लामा चौतरा, भुसा चौतरा, छातेको चौतारा, यस्तै चौतारा सम्बन्धी जगन्नाथ अधिकारीजीको रिसर्चमा केही नौला तथ्यहरू हामी पाउन सक्छौ ।

वि.सं. २०३४ सम्म पोखरामा ६३२ चौताराहरू थिए । २०५७ सम्म आइपुग्दा केवल २७८ चौताराहरू बचे । मात्र २३ वर्षमा ३५४ चौतारा मासिए । यसरी चौतारा मास्नेमा सबैभन्दा अगाडी वडा नं. ९ पर्दछ । जहा ५५ वटा चौतारा थिए । २०३४ मा केवल ९ वटा चौतारा बचेको थियो । आज २०७५ आइपुग्दा शायद ३ वटा चौतारा मात्र बाँकी छ । सबै वडामा लापरवाह थिएन १७ नं. वडामा १७ मा १७ नै बचेका थिए ।

अझैं पनि धेरै चौताराहरु यो वडामा पाउन सक्छौ । यसरी पञ्चायत कालमा निर्दयी बनेको सरकार गणतन्त्र पछि फेरी निर्दयी बन्न थालेको छ । अबको केही वर्षमा बजार क्षेत्रका सम्पूर्ण चौताराहरु मासिने छन् । राजनीति गर्ने नेता, उनका कार्यकर्ता तथा चाप्लुसी गर्दै पछि पछि हिड्ने चम्चाहरू देशको लागी कहिल्यै निस्वार्थ भएर लागेनन् । स्वार्थमा चुर्लुम्म डुबेर राज्यदोहनको अभिलाषा सधै बोकिरहे ।

सायद यसैले नै पोखरामा रहेका चौर, पोखरीको साथ–साथ चौताराहरु पनि समाप्त हुँदै गएको हामीले भागेका छौं ।

लेखकबाट थप

साँगुमुखका घरहरू

© 2018, ताण्डव न्यूज. सर्वाधिकार सुरक्षित नोट : यस ताण्डव न्यूजबाट सम्प्रेषित कुनै पनि समाचार वा जानकारी सर्वाधिकार सुरक्षित गरिएको छ । ‘ताण्डव न्यूज डटकम’बाट प्रेषित समाचार अनलाइन न्यूजहरुले जस्ताको तस्तै साभार गरेको पाइएकाले यो नगर्न हुन अनुरोध गर्दछौं । अन्यथा, बिनाअनुमति हाम्रा सामग्री प्रयोग गरे कानुनी कारबाहीमा जान बाध्य हुनेछौं ।

सम्बन्धित खवर
टिप्पणिहरु
Loading...